Լիլիթ Վարդանյան

Գտե՛ք տրված թվերի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը (փորձեք հաշվել առանց պարզ արտադրիչների վերլուծելու).

1. [4, 6] =12
2. [5, 10] =10
3. [3, 7] =21 (հուշում՝ սրանք փոխադարձ պարզ թվեր են)
4. [8, 12] =24
5. Պարզ արտադրիչների վերլուծում

Վերլուծե՛ք թվերը պարզ արտադրիչների և գտե՛ք ԱԸԲ-ն.

1. [24, 36]=72
   24=2x2x2x3
   36=2x2x3x3
2. [15, 20, 30]=60
   15=3×5
   20=2x2x5
   30=2x3x5
3. [45, 75]=
   45=3x3x5
   75=3x5x5

Գործնական խնդիրներ

ա) Երկու զանգակներ սկսում են հնչել միաժամանակ: Առաջինը հնչում է յուրաքանչյուր 12 րոպեն մեկ, իսկ երկրորդը՝ յուրաքանչյուր 18 րոպեն մեկ: Քանի՞ րոպե հետո նրանք նորից կհնչեն միաժամանակ:
36 րոպե

բ) Խանութում կան կոնֆետներ, որոնք կարելի է հավասարապես բաժանել թե՛ 10, թե՛ 15 հատանոց տուփերի մեջ: Ամենաքիչը քանի՞ կոնֆետ կարող է լինել խանութում:
30 կոնֆետ

Կարծես թե դարձել եմ ես տուն,

Բոլորն առաջվանն է կրկին,

Նորից դու հին տեղը նստում,

Շարժում ես իլիկը մեր հին:

Մանում ու հեքիաթ ես ասում,

Մանում ես անվերջ ու արագ,

Սիրում եմ պարզկա քո լեզուն,

Ձեռներըդ մաշված ու բարակ։

Նայում եմ, մինչև որ անզոր

Գլուխըս ծնկիդ է թեքվում,

Նորից ես մանուկ եմ այսօր,

Դրախտ է նորից իմ Հոգում։

Արևը հանգչում է հեռվում,

Գետից բարձրանում է մշուշ,

Հեքիաթըդ անվերջ օրորում,

Իլիկըդ խոսում է անուշ…

Առաջադրանքներ

Բացատրի՛ր բառերը և կազմի՛ր քո տերյանական բառարանը։ 

Պարզկա-Պարզ, անամպ, ջինջ

Անզոր-Զորությունից զուրկ

Գրի՛ր տրված բառերի հոմանիշնեը։

Կրկին-դարձյալ, նորից

Մանուկ-երեխա, մանկիկ

Մշուշ-մառախուղ, մեգ

Հանգչել-հանգստանալ

Բանաստեղծության մեջ ինչպե՞ս են բնորոշվում տրված բառերը։

հին իլիկ

պարզ լեզու

բարակ մատներ

անզոր գլուխ

անուշ խոսել

Բանաստեղծության մեջ գործածաված գործողություն ցույց տվող բառերն առանձնացրո՛ւ և ներկայացրո՛ւ անորոշ ձևով։

Օրինակ՝ դարձել եմ-դառնալ, նստում-նստել, շարժում ես-շարժել
ասում ես-ասել
մանում ես-մանել
սիրում եմ-սիրել
նայում եմ-նայել
թեքվում է-թեքվել
հանգչում է-հանգչել
բարձրանում է-բարձրանալ
խոսում է-խոսել

Լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը և կարդա՛ թաքնված մտքերը։

Դարձել եմ ես տուն,

Մանում ու հեքիաթ ես ասում,

Դրախտ է նորից իմ հո-ում,

Արևը հանգչում է հեռվում,

Հեքիաթդ անվերջ օրորում,

Իլիկը խոսում է անուշ։

Ի՞նչ տրամադրություն է հաղորդում այս բանաստեղծությունը։ Ինչի՞ կամ ո՞ւմ մասին է այն։
Այս բանաստեղծությունը պանդուղտի մասին է, որը վերադարձել է տուն։Նա իր կարոտնե առնում իր հարազատ տնից։

Յուրաքանչյուր  բնական   թիվ,   որի  վրա բաժանվում է տվյալ  բնական թիվը, կոչվում է վերջինիս  բաժանարար։

Օրինակ՝

12-ի բաժանարարներն   այն թվերն են, որոնց վրա 12-ը բաժանվում է առանց  մնացորդի։

12-ը առանց մնացորդի բաժանվում է 1, 2, 3, 4, 6, 12  թվերի վրա, ուրեմն 1, 2, 3, 4, 6, 12  թվերը 12-ի բաժանարարներն են։

Այժմ  1-ին տողում գրենք 12-ի բոլոր  բաժանարարները, իսկ 2-րդ տողում գրենք 34-ի  բոլոր  բաժանարարները՝

12-1,2,3,4,6,12

34-1,2,17,34

1-ը և 2-ը 12-ի և 34-ի ընդհանուր բաժանարարներն  են, 2-ը այդ  թվերի  ամենամեծ  ընդհանուր  բաժանարարն է։

Այն բնական թիվը, որը  տրված  բնական թվերից յուրաքանչյուրի  բաժանարար է, կոչվում է նրանց ընդհանուր բաժանարար։

Տրված բնական թվերի ընդհանուր բաժանարարներից  ամենամեծը կոչվում է նրանց   ամենամեծ ընդհանուր բաժանարար։

Երկու բնական թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը նշանակելու համար օգտագործում ենք փակագծեր՝ ( )։

Գրում    ենք այսպես՝ (12,34)=2

Առաջադրանքներ

• Գտեք  տրված թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը։
• 15  և 18
  (15, 18)=3
• 24 և 16
  (24, 16)=8
• 18 և 24
  (18,24)=3
• 240 և 60
  (240,60)=60
• 250 և 50
  (250,50)=50
• 4 և 7
  (4,7)=1
• 5  և 11
  (5,11)=1
• 14 և 9
  (14,9)=1
• 25 և 5
  (25,5)=5
• 16 և 32
  (16,32)=16
• 10 և 8
  (10,8)=2
• 20 և 24
  (20,24)=4
• 100 և 20
  (100,20)=20
• 6 և 7
  (6,7)=1
• 150 և 30
  (150,30)=30
• 18 և 36
  (18,36)=18
• 15 և 40
  (15,40)=5
• 40 և 70
  (40,70)=5
• 28 և 18
  (28,18)=2

Խնդիր

Հեռուստամրցույթին մասնակցելու համար հավաքված մեծահասակներից և երեխաներից թիմեր պետք է կազմեն այնպես, որ բոլոր թիմերում լինեն հավասար քանակով մեծահասակներ և հավասար քանակով երեխաներ։ Ամենաշատը քանի՞ այդպիսի թիմ կարելի է կազմել 45  մեծահասակներից և 54 երեխաներից։


5թիմ յուրաքանչյուրում 9մասնակից

Մխիթար Սեբաստացին հայ ժողովրդի պատմության ամենանշանավոր լուսավորիչներից, կրթության մեծ գործիչներից և հոգևոր առաջնորդներից մեկն է։ Նա այն մարդկանցից էր, ովքեր հավատում էին, որ ժողովրդի ապագան կախված է գիտելիքից, կրթությունից և մշակույթից։ Մխիթար Սեբաստացին իր ողջ կյանքը նվիրեց հայոց լեզվի պահպանմանը, գրքերի ստեղծմանը և հայ ժողովրդի կրթական առաջընթացին։

Մխիթար Սեբաստացին ծնվել է 1676 թվականի փետրվարի 7-ին Սեբաստիա քաղաքում։ Նրա ծնողները եղել են Պետրոսը և Շահրիստանը։ Մխիթարը դեռ մանկուց աչքի էր ընկնում իր հետաքրքրասիրությամբ և աշխատասիրությամբ։ Նա շատ էր սիրում սովորել, կարդալ և հասկանալ աշխարհը։ Այդ տարիներին հայ ժողովուրդը ապրում էր դժվար ժամանակներ, և շատերը կրթություն ստանալու հնարավորություն չունեին։ Սակայն Մխիթարը վստահ էր, որ հայ ժողովուրդը կարող է պահպանել իր ինքնությունը միայն այն դեպքում, եթե ունենա կրթություն և գրականություն։

Երիտասարդ տարիքում Մխիթարը ընտրեց հոգևոր ուղին և դարձավ վանական։ Նա գիտակցում էր, որ հոգևոր կյանքը միայն աղոթքով չի սահմանափակվում, այլ նաև ժողովրդի լուսավորությամբ ու կրթությամբ։ Նա ցանկանում էր ստեղծել մի կենտրոն, որտեղ հայ երիտասարդները կարող էին սովորել, զարգանալ և պահպանել իրենց լեզուն ու մշակույթը։

1701 թվականին Մխիթար Սեբաստացին հիմնեց Մխիթարյան միաբանությունը։ Սա մի մեծ կրթական և մշակութային կազմակերպություն էր, որի նպատակն էր հայ ժողովրդի համար ստեղծել դպրոցներ, տպագրել գրքեր և զարգացնել գիտությունն ու գրականությունը։ Մխիթար Սեբաստացին համոզված էր, որ գիրքն ու գիտելիքը կարող են ժողովուրդներին ուժեղ դարձնել։

Ժամանակի ընթացքում Մխիթարյան միաբանությունը տեղափոխվեց Եվրոպա, հատկապես Վենետիկ, որտեղ ստեղծվեց Սուրբ Ղազար կղզու հայկական վանքը։ Այդ վայրը դարձավ հայ մշակույթի մեծ կենտրոն։ Այստեղ Մխիթարյան միաբանները սկսեցին տպագրել հայերեն գրքեր, բառարաններ, քերականություններ և պատմական աշխատություններ։ Նրանց շնորհիվ պահպանվեցին բազմաթիվ հին ձեռագրեր և արժեքավոր գրական ստեղծագործություններ։

Մխիթար Սեբաստացին մեծապես նպաստեց հայոց լեզվի զարգացմանը։ Նրա աշխատությունները օգնեցին, որ հայերենը դառնա ավելի ուսումնասիրված և գրավոր լեզու։ Նա ցանկանում էր, որ հայ երեխաները կարողանան կարդալ մայրենի լեզվով և ճանաչել իրենց պատմությունը։

Մխիթար Սեբաստացին մահացել է 1749 թվականին, սակայն նրա գործը շարունակվում է մինչև այսօր։ Մխիթարյան միաբանությունը մինչ այժմ գործում է և մեծ դեր ունի հայ մշակույթի պահպանման գործում։

Մխիթար Սեբաստացին մեզ համար օրինակ է այն մարդու, ով հավատում էր կրթության ուժին և իր կյանքը նվիրեց հայրենիքին ու ժողովրդին ծառայելուն։ Նրա շնորհիվ հայ ժողովուրդը պահպանեց իր լեզուն, գրականությունը և ազգային ինքնությունը։

Աղբյուրը՝ Աննա Պետրոսյան <<Բոլոր ժամանակների Հայաստանը>>

Հարցեր

Ո՞վ է Մխիթար Սեբաստացի և ինչով է նա հայտնի հայ ժողովրդի համար։
Մխիթար Սեբաստացին հայ ժողովրդի պատմության ամենանշանավոր լուսավորիչներից, կրթության մեծ գործիչներից և հոգևոր առաջնորդներից մեկն է։ Նա այն մարդկանցից էր, ովքեր հավատում էին, որ ժողովրդի ապագան կախված է գիտելիքից, կրթությունից և մշակույթից։

Ո՞ր թվականին և որտեղ է նա հիմնադրել Մխիթարյան Միաբանությունը։

1701 թվականին Մխիթար Սեբաստացին հիմնեց Մխիթարյան միաբանությունը։

Որո՞նք են Մխիթարյան Միաբանության հիմնական նպատակներն ու գործունեության ոլորտները։
Մխիթարյան Միաբանության հիմնական նպատակն էր հայ ժողովրդի համար ստեղծել դպրոցներ, տպագրել գրքեր և զարգացնել գիտությունն ու գրականությունը։

Ընդգծի՛ր ճիշտ պատասանները։

Մխիթար Սեբաստացին ծնվել է՝
ա) Երևանում
բ) Սեբաստիայում
գ) Վենետիկում

Մխիթարյան Միաբանության գործունեության կարևոր ուղղություններից մեկը եղել է՝
ա) Հայերեն գրքերի հրատարակություն
բ) Մաթեմատիկայի ուսուցում
գ) Խաղալիքների պատրաստում

Մխիթար Սեբաստացու գործունեությունը նպաստել է՝
ա) Հայոց լեզվի և մշակույթի պահպանմանը
բ) Հայկական խոհանոցի զարգացմանը
գ) Հակառակորդ պետությունների հետ առևտուրին

Թվային ճիշտ հաջորդականությամբ դասավորի՛ր Սեբաստացու կյանքի հետևյալ իրադարձությունները։

1) Ծնվել է Սեբաստիայում

2) Հիմնել է Մխիթարյան Միաբանությունը Վենետիկում

3) Մահացել է 1749 թվականին

Եթե Մխիթար Սեբաստացին հայտնվեր մեր օրերում, ի՞նչ խորհուրդ կտար ժամանակակից երեխաներին։ Հարցդ գրավոր ձևակերպի՛ր և փորձի՛ր նաև ի՛նքդ պատասխանել։
Եթե Մխիթար Սեբաստացին հայտնվեր մեր օրերում հավանաբար շատ կզարմանար, որ մեր օրյա երեխաները չեն սիրում գիրք կարդալ։

թուփ-մացառ
գետին-գրունտ
խաղալիք-մազատ
երեխա-ուստր
տերև-խազալ
մուկ-առնետ
տղա-ջրուկ
աղջիկ-կույս
տնակ-հյուղակ
կաթ-խիժ
հրացան-նետիչ
շուն-սկունդ
կատու-կուզ
կով-երինջ
հագուստ-լաթ

Բանավոր հաշվարկներ

Կրկնեք բազմապատկման աղյուսակը

Կրկնեք և ամրապնդեք անցածը

1.Գտի´ր այն թիվը, որի գրությունը համապատասխանում է երկու հազար երեսունչորս թվին:

​1) 2304
​2) 2043
​3) 2034
 4) 2403

2.Ընտրի´ր այն թիվը, որը 840-ից մեծ է 14-ով:

​1) 60
​2) 11760
​3) 826
 4) 854

3.Քանի՞  հարյուրյակ կա 3614 թվի մեջ:
 
​1) 3
​2) 6
​3) 61
​4) 36

4.Ընտրի´ր  այն թվանշանը, որը աստղանիշի փոխարեն տեղադրման դեպքում ստացված թվերը դասավորված կլինեն նվազման կարգով.  7*8, 743, *82:

​1) 6
​2) 7
​3) 8
​4) 9

5.Ընտրի´ր  այն թվանշանը, որը տեղադրելով աստղանիշի փոխարեն` կստանաս անհավասարություն. 3կմ 756մ > 3կմ *56մ
​1) 9
​2) 8
​3) 7
​4) 6

6.Ընտրի´ր  այն պատասխանը, որն արտահայտում է 2ժ12 րոպեն րոպեներով:
 
​1) 72ր
​2) 212ր
​3) 132ր
​4) 24ր

7. Քառակուսու պարագիծը 224 սմ է:Գտի´ր քառակուսու կողմի երկարությունը:

1) 24 սմ

2) 56 սմ 

3) 112 սմ 

4) 896 սմ

8.Հաշվի´ր (2544 − 32 · 15) − 5050 : 25 արտահայտության արժեքը:   
1)32×15=480
2)2544-480=2064
3)5050:25=202
4)2064-202=1862                                     

9. Կռահի´ր  օրինաչափությունը և տրված թվերից հետո ավելացրո´ւ  ևս մեկ թիվ:

​1, 4, 5, 9, 14, 23:

10.Հաշվի´ր  7, 2, 0, 4 
թվանշաններով գրվող ամենամեծ ևամենափոքր թվերի տարբերությունը (միևնույն թվիգրության մեջ ոչ մի թվանշան չպետք է կրկնվի):
7420-2074=5346

12. Հաշվիր 3սմ, 10սմ և 8սմ չափումներ ունեցող ուղղանկյունանիստի ծավալը:

11. Հաշվիր 6սմ կող ունեցող խորանարդի ծավալը:
V=6³ =216

13.8. A(650) , B(160) և C(220) կետերից ո՞րն է կոորդինատային ճառագայթի վրա ավելի աջ գտնվում, իսկ ո՞րն է ավելի ձախ գտնվում։
A(650)կետը գտնվում է աջ
B(160)կետը գտնվում է ավելի ձախ

14.9. Կոորդինատային ճառագայթի վրա B կետը գտնվում է A(115) կետից ձախ։ Ի՞նչ ամենամեծ կոորդինատ կարող է ունենալ B կետը:
114

15.Սիրելի´ սովորողներ, այժմ ինքներդ կազմեք խնդիրներ և փորձեք, որևէ ծրագրային հարթակով պատրաստել մաթեմատիկական խաղ: